Universał o wybrańce do Dzierżawców Dóbr Mohilewskich

Trzeci ostatni list w sprawie mohylewskich wybrańców. Tym razem Król nakazuje dzierżawcom nie przeszkadzać rotmistrzowi Mamoniczowi, a jak "naprędzej" ludzi "porządnie wyprawowali". Jak widzimy Król dokładał wszelkich starań by różne jednostki w tym wybrańcy jak najszybciej byli formowani i odsyłani pod Smoleńsk. Zapewne przewidywał niechęć dzierżawców do wyprawiania chłopów, którzy byli jeszcze potrzebni w pracach gospodarskich.

"Universał o wybrańce do Dzierżawców
Dóbr Mohilewskich

Władysław IV
Wszem wobec y każdemu z osobna komuby o tem wiedzieć należy
zato a mianowicie dzierżącym naten czas  dóbr Naszych Mohilewskich
wszytkim in genere exspcie. Tudziesz też y poddanym naszym
tamesznym wskazujemy abyście bez żadnego omieszkania y zwłoki
wybrańce podług dawnych zwyczaiów y porządków urodzonemu
Stephanowi Mamoniczowi Rotmistrzowi Naszemu wybierać pozwolili
y wydawali żadnej nudności w tym nie czyniąc podług listu naszego
przypowiedniego pomienionemu Urodzonemu Rotmistrzowi
Naszemu od Nas danego onych iako naprędzey porządnie
wyprawowali tak aby kązdy Pachołek bez barwy y muszkietu
siekierę, szablę y Rydel brał, dziesiątek zaś każdy taczek dwie
świdry dwa dłota dwoje. Inaczej spowinności swey y podwinami w Prawie
opisanemi krórebyśmy na Wier. W. bez żadnegorespektu
y folgi extensdinwać kazali nieuczynicie."

Tu za pozwoleniem kolegów zareklamuję ciekawą inicjatywę Projekt Chłop. Tak powinna wyglądać wesoła, pełna zapału do pracy dziesiątka wybrańców urodzonego Rotmistrza Stephana Mamonicza.

Pachołek bez barwy y muszkietu, siekieę, szablę y Rydel brał
dzisiątek zaś każdy taczek dwie, świdry dwa, dłota dwoje.

Do Urodzonych Rewizorów - zaciągania wybrańców ciąg dalszy

Jak obiecałem wcześniej podaję jeszcze nieco szczegółów do wybierania wybrańców w Mohilowszczyźnie. Rotmistrzowi Mamoniczowi dano tylko tydzień na powołanie stu pachołków. Pomóc mu mieli w tym rewizorzy z Mohilewszczyzny. Do tego mamy jeszcze informację, że mieli wyposażyć wybrańców w żywność na pół roku i pieniądze na kożuchy. Zbliżała się zima, i król przewidywał przeciąganie się rozprawy z Moskwą. Dobrze przewidywał bo już po siedmiu miesiącach Michaił Szein skapitulował.

"Do Urodzonych Rewizorów o wybrańce w Mohilewszczyźnie
Urodzonym Marcinowi Pradziewskiemu Podsędkowi Kowieńskiemu
Y Pawłowi Spoćkowi Rewizorom od nas natenczas do Economiey
Mohilewskiej zesłanym Wier Nam Miłym Łaską naszą Królewską
Urodzeni Wier. Nam Mili nateraźniejszą expedycyą Moskiewską potrzebnych
być Baczemy wybrańców, których iako najwięcej Przyspasabiając
daliśmy list na wybieranie ich Urodzonemu Stephanowi
Mamoniczowi ze wszytkiey In genere włości Mohilewskiey tak aby
sto pachołków iako najprędzey zebrawszy do nas dniem y nocą do obozu
nadaley za tydzień stanie się im wskazało. A zinszemi się bez
żadnej zwłoki y omieszkania sam pospieszył i chcemy tedy mieć
po w.w. abyście wiedząc o tym pomienionemu urodzonemu Rotmisztrzowi
naszemu we wszytkim pomocni byli, żadnego dożywotnio
wtych dobrach naszych nieochraniali według zwyczaiu dawnego w
wybieraniu wybrańców, na Pułroka żywności pewną qurtę i skażdey
włóki tak też y pieniędzmi na kożuchy y rynsztunek ten w liście
przypowiednym mianowany postanowili y podpisem rąk swoich
pomienionemu Rotmistrzowi naszemu iako ma wybierać podali
Poddanym zaś naszym o nas takowe dal usługi Rptey
ponoszącym że bez barwy y muszkietów na tę potrzebę publiczną
idą folgę proporcjonalną w powinnościach uczynili dla łąski naszey
y powinności swey. Dan w Orszydn XVIII Mca Sierpnia Roku Pańskie°
MDCXXXIII Panowania Królestwa naszych Polskie 1° A Szwedzkiey 11° Roku"

List przypowiedny na wybrańce z włości Mohilowskiey

W znalezionej w sieci księdze o tytule "Kontynuacja Xiąg kopiariusz akt 1633-1634" znalazłem parę listów przypowiednych wydawanych w czasie Kampanii Smoleńskiej 1633-34. Przedstawiam jeden z nich na stu pachołków wybranieckich. List był wydany jeszcze w Orszy jak król zmierzał pod Smoleńsk. Szykował oddziały pomocnicze do kopania i budowania umocnień oraz niszczenia tych postawionych przez Moskwę. Bardzo krótki termin dany Stefanowi Mamoniczowi pokazuje jak pilna to była sprawa. Pokazują to też inne dokumenty, które miały pomóc Rotmistrzowi, ale o tym później. Jak można przeczytać wybrańcy mieli w tej kampanii odegrać rolę wojsk inżynieryjnych, pomocniczych bez muszkietów i barwy.
Starałem się wszystko odczytać jak najbardziej poprawnie, mam nadzieję ze bedzie to czytelne. Tam gdzie miałem wątpliwości napisałem o tym. Dodaję też obraz kart z księgi, moze ktoś będzie ją inaczej interpretował. Zapraszam do wymiany zdań.

List zamieszczony w księdze

"List przypowiedny na wybrańce z włości Mohilowskiey

Władysław IV

Urodzonemu Stefanowi Mamoniczowi Rotmistrzowi Naszemu Wybranieckiemu

Wier. nam miłemu Łaskę Naszę Król. Urod: w: nam miły dla

teraźnieyszych gwałtownych Rptey potrzeb, przychodzi się nam w lud

wojenny iako naywięcej przyspasabiać, dlatego y W TW mając

zwielu miar przez P P Rady y Urzędniki Dworu zalecaną do usług Naszych y

Rptey godność y sposobność y w dziele Rycerskim dzielność do tey usługi wzywany

y list nasz na Wybrańce ze wszytkiey ingenere Włości Mohilowskiey nemine

excepto, daiemy. Naco płaca zwyczayna z Skarbu Nasze° wier TW

dochodzić będzie. Chcemy tedy mieć po W T W abyś bezwszelkiego respektu

y opkupowania się te piechote iako naprędzey Dawnych się wtym trzymając

zwyczaiów y porządków bez muszkietów y barwy zebrał. Przestrzegając

iednak tego żeby każdy Pachołek Siekiere, Szable y Rydel miał.

A dziesiątek zaś Taczek dwoie, Świdry dwa, Dłota dwie. Którą w rządzie

y posłuszeństwie iako naywiększym zatrzymywać będziesz, żeby w ciągnieniu

y stanowiskach krzywd ludziom nieczynili zebrawszy bez żedney

zwłoki naydaley w tydzień sto pachołków pospieszyć się im dniem y nocą

przysubstitucie swym do obozu rozkażesz. Czym sobie wier. T W

na łaskę y wdzięczność naszę zarobisz y wpodawayących się okazyach

znać że skutecznie będziesz Uczynisz to Wiern. T W dla

Łaski Naszey y spowinności swey. Dan w Orszy dnia XVIII mca

Augusta Roku Pańskiego MDCXXXIII Panowania Krolestw

Naszych Polskie° 1° A Szwedzkie° 11° Roku 

Vladislaus Rex."

wyjaśnienie:

°- znaczy "go" Nasze° - Naszego; Szwedzkie° 11° - Szwedzkiego jedenastego itd

Rozbieranie moskiewskich zasieków przez piechotę

Augustii 1633 - "w Borysowie"

Idąc ku Smoleńskowi wojsko stroniło od pośpiechu, ale nie stroniło od rozrywek.  Między dwoma autoramentami dochodziło do kłótni o zatargów, choć i w jednym i drugim służyli Polacy. Jedno z takich zdarzeń znajdujemy w jednym z diariuszy. W sierpniu, w drodze do Orszy na spotkanie z królem. Husarze spod chorągwi króla JMci zwadzili się z piechotą Reinholda Rosena. Piechotę tę opisano jako chłopów, choć w liście przypowiednim dla gwardii taką o to wskazówkę co do pochodzenia żołnierzy zamieszczono: "którą osobliwie z ludzi szlacheckich". Także werbowani mieli być żołnierze herbowi. W historii piechoty polskiej takie regimenty już powstawały, więc to nie była nowość. Jeśli to byli chłopi, to czy tak odważnie stawali by przeciw towarzyszom husarskim, i to z królewskiej chorągwi?

Bójka w karczmie według Stanisława Grocholskiego (19-20 wiek.)

"O zwadzie w Borysowie nie pisałem przedtym, teraz wypisuję, która z leda czego i przez leda kogo zacząw­szy się, poszła wyżej. Pacholik spod chorągwie króla JMci piwszy z woźnicą królewskim tamże w Borysowie w karczmie, gdy na rozchodzeniu woźnica szynkarce miodu, co wypił w gospodzie, zapłacić nie chciał, a pa­cholik on, co z nim pił, napominał go, aby zapłacił, ów zaś płacić nie chciał, zaczym od słowa do słowa, aż przyszło im do załebka i gdy się sami biją, gruchnęło, to i z obu stron hultajstwo im przybywało do posiłku, tam iż woźnice królewscy w większej liczbie byli, bo ze­wsząd im na pomoc Rożnowa piechota biegła, przyszło szwankować onemu pacholikowi i usarzom dworskim, aż potym z obu stron zajuszywszy się do tego przy­szło, że chorągiew dworską inconsulte podniózszy wy­szli w pole przeciw Rożnowym, tam w tym tumulcie chorągiew królewska zdrapana i znieważona. Widząc tedy towarzystwo spod chorągwie usarskiej KJMci, że nierówna im z tak wielką zgrają chłopstwa piecho­ty Rożnowej sprawa, dawszy pokój kupie, a przedniejszego między sobą towarzystwa wybrawszy, wyzwali na pojedynek przedniejszych z regimentu Rożnowego ex adversa parte. Pan Skarszewski towarzysz naprzód wyzwał samego obestera Rożna, inni także drugich ka­pitanów i oficyjerów jego. Obstitit za tym surowym na­kazem KJM i pod gardłem zakazał, i tak ab untrinque musieli dać pojedynkom pokój, a nie bardzo się też nań kwapił p. Rożen. Sądzono po tym judicialnie te rzeczy, ale siła ich sarka na to, że tnitius niż beło trzeba skarano authores, bo ścięto tylko jednego czy drugiego hajduka, a o zdrapanie chorągwie dwudziestu woźnic kijmi bito, a to przepadło, co z usarzów nabito i nakaleczono."

Bójka w karczmie według autorstwa Jana Steena 17 wiek